Srpske narodne pesme
u poljskim prevodima

[2] Zwierzchnia odzie� jaka� niewiadomego kroju, d�uga jak p�aszcz, lecz nie podobna do niego.

�mier� matki Jugowicz�w

t�um. Izydor Kopernicki

Mi�y Bo�e, cud�w wielkich tw�rco!
Gdy si� wojska zesz�y na Kosowie,
posz�o z wojskiem dziewi�� Jugowicz�w
i dziesi�ty sam Jug-Bogdan stary.
Boga b�aga matka Jugowicz�w,
by jej Pan B�g oczy da� sokole
i �ab�dzie aby da� jej skrzyd�a,
�eby mog�a zlecie� na Kosowo,
ujrze� syn�w dziewi�� Jugowicz�w
i Bogdana Juga dziesi�tego.
O co b�aga, to i ub�aga�a:
i sokole oczy da� jej Pan B�g
i �ab�dzie da� jej skrzyd�a bia�e.
Przylatuje na Kosowo r�wne,
widzi: trupy dziewi�� Jugowicz�w
i starego ojca Jug-Bogdana,
a nad nimi dziewi�� dzid utkwionych,
a na wierzchu dzid soko��w dziewi��,
a przy dzidach dziewi�� koni
i ko�o nich dziewi�� lw�w okrutnych.
Wi�c zar�a�o dziewi�� koni wiernych
zarycza�o dziewi�� lw�w okrutnych
i soko��w dziewi�� zakwili�o.
Lecz ta matka ma hartowne serce,
ani �ezki z serca nie uroni,
tylko wzi�a dziewi�� wiernych koni
i zabra�a dziewi�� lw�w okrutnych
i zabra�a tych soko��w dziewi��
i wr�ci�a do bia�ego dworu.
Ju� j� zda�a dojrza�y synowe
i daleko wysz�y na spotkanie.
Zaj�cza�o dziewi�� wd�w po m�ach,
zap�aka�o dziewi�cioro sierot
i zar�a�o dziewi�� koni wiernych,
zarycza�o dziewi�� lw�w okrutnych
i soko��w dziewi�� zakwili�o.
I tu matka m�ne serce mia�a,
ani �ezki z serca nie pu�ci�a.
Gdy noc pad�a, ju� ko�o p�nocy,
zar�a� naraz siwy ko� Damiana.
Pyta matka Damianowej �ony:
�Snacho moja, Damianowo luba!
�Czemu to nam siwek r�y Damian�w?
�Czy bieluchnej chce mu si� pszenicy,
�Czy te� wody pragnie ze Zweczana?
Na to luba Damianowa rzecze:
��wiekro moja, Damianowa matko!
�nie pszenicy bia�ej on zachciewa,
�ani wody pragnie ze Zweczana,
�tylko z dawna Damian go nauczy�
�do p�nocka drobny owies chrupa�,
�a z p�nocy gdzie� wyje�d�a� w drog�;
�wi�c za panem swoim on tak t�skni,
��e go do dom nie przyni�s� na sobie.
I tu matka m�ne serce mia�a,
ani �ezki nie wyla�a z serca.
A� nazajutrz, gdy zaja�nia� dzionek,
przylecia�o czarnych kruk�w dwoje.
Skrzyd�a maj� skrwawione do ramion,
a z ich dziob�w bia�a piana ciecze.
Nios� r�k� jakiego� junaka
ze z�ocistym na palcu pier�cieniem,
i rzuci�y j� na �ono matce.
Wzi�a r�k� matka Jugowicz�w,
obracaj�c, pilnie j� ogl�da
i na lub� Damianowa wo�a:
�Snacho moja, luba Damianowo!
�czy nie poznasz, czyja to jest r�ka?
Damianowa luba jej odrzecze:
��wi�kro moja, Damianowa matko!
�jest to r�ka naszego Damiana;
�po pier�cieniu j� pozna�am, matko,
�bo ten pier�cie� mu przy �lubie da�am.
Wzi�a matka r�k� Damianowa,
zn�w obraca i ogl�da pilnie,
potym z cicha do r�ki przemawia:
�R�ko moja, jab�uszko zielone!
�gdzie� to ros�o�, a gdzie ci� zerwano!
�Na matczynym �onie mym wyros�a�,
�a zerwana� na Kosowie r�wnym!
J�k�a tylko matka Jugowicz�w,
j�k�a tylko i serce jej p�k�o
po dziewi�ciu synach Jugowiczach
i dziesi�tym Jug-Bogdanie starym.

Budowa Skadru

t�um. Antoni Bogus�awski

Gr�d buduj� trzej bracia rodzeni;
trzech ich by�o, trzech Merlawczewicz�w.
Jednym z braci by�-ci kr�l Wukaszyn,
a Uglesza � drugim, wojewod�,
trzecim zasi� � Gojko Merlawczewicz.
Budowali Skadar nad Bojan�,
budowali trzy lata zkolei;
przez trzy lata trzystu budowniczych
nie zdo�a�o skleci� podwaliny,
c� dopiero � grodu pobudowa�.
Bo co mistrze w dzie� pobudowali,
to przez noc im wi�a obali�a.
Kiedy nadszed� nareszcie rok czwarty,
zawo�a�a na nich z g�ry wi�a:
�Nie m�cz�e si�, kr�lu Wukaszynie,
nie m�cz�e si� i nie marnuj grosza!
Nie podo�asz skleci� podwaliny,
c� dopiero grodu pobudowa�,
nim nie znajdziesz dw�ch podobnych imion,
nie odnajdziesz Stoi i Stojana,
coby byli bratem oraz siostr� �
w podwalin� razem nie wmurujesz.
Wtedy tylko stanie podwalina,
i w ten spos�b ca�y gr�d zbudujesz�.
Gdy us�ysza� owo kr�l Wukaszyn,
tedy przyzwa� s�ug� Desymira:
�Desymirze, synku m�j kochany!
Dot�d by�e� moim wiernym s�ug�,
odt�d jeste� mem drogiem dzieci�ciem.
Za��, synku, konie do kolasy,
sze�ciokrotny bierz �adunek skarb�w,
przebie�, synu, wpoprzek �wiat ten bia�y,
wsz�dy szukaj dw�ch podobnych imion,
szukaj, synu, Stoi i Stojana,
coby byli bratem oraz siostr�.
Albo porwij ich lub kup za skarby,
dowied� ich do Skadra nad Bojan�,
by wmurowa� w podwalin� wie�y,
by si� trzyma� chcia�a podwalina
i aby�my gr�d pobudowali�.
Gdy us�ysza� to s�uga Desymir,
tedy zaprz�g� konie do kolasy,
sze�ciokrotny wzi�� �adunek skarb�w.
Ruszy� s�uga wzd�u� bia�ego �wiata,
poszed� szuka� dw�ch podobnych imion.
Szuka s�uga Stoi i Stojana,
szuka s�uga ich trzy cale lata,
lecz nie znalaz� dw�ch podobnych imion,
lecz nic znalaz� Stoi i Stojana.
Wi�c do Skadru wr�ci� nad Bojan�,
odda� wierne konie i kolas�,
sze�ciokrotny te� �adunek skarb�w:
�Oto, kr�lu, konie i kolasa,
sze�ciokrotny wraz �adunek skarb�w.
Jam nie znalaz� dw�ch podobnych imion,
nie znalaz�em Stoi i Stojana�.
Gdy us�ysza� wie�� t� kr�l Wukaszyn,
Rada przyzwa� wnet budowniczego,
Rade zwo�a� trzystu swoich mistrz�w.
Kr�l buduje Skadar nad Bojan�,
kr�l buduje, a wi�a obala,
nie pozwala nawet wznie�� podwalin,
c� dopiero � grodu pobudowa�.
Wi�c zn�w wo�a kiedy� z g�ry wi�a:
�Ej, pos�uchaj, kr�lu Wukaszynie!
Nie m�cz�e si� darmo, nie trwo� skarb�w,
bo nie zdo�asz wznie�� ni podwaliny,
c� dopiero � grodu pobudowa�.
Lecz jeste�cie trzej bracia rodzeni
i z was ka�dy ma sw� wiern� �on�:
czyja jutro nad Bojan� przyjdzie
i przyniesie obiad budowniczym,
t� wmurujcie w podwalin� wie�y,
to utrzyma wam si� podwalina �
i tak oto ca�y gr�d wzniesiecie�.
Gdy us�ysza� wie�� t� kr�l Wukaszyn,
tedy wzywa braci swych rodzonych:
�Pos�uchajcie, moi drodzy bracia,
co nam wi�a z g�r lesistych wo�a:
niema celu dalej trwoni� skarb�w �
nie pozwala wznie�� nam podwaliny,
c� dopiero �pobudowa� grodu.
I m�wi�a jeszcze wi�a z g�ry,
�e jeste�my trzej rodzeni bracia
i z nas ka�dy ma sw� �on� wiern�.
Czyja jutro przyjdzie na Bojane,
kt�ra obiad dla mistrz�w przyniesie,
t� wmurowa� trzeba w podwalin�,
to utrzyma nam si� podwalina �
i tak oto gr�d pobudujemy.
Czyli s�owo damy tu przed Bogiem,
�e z nas �aden �onie nic nie powie,
lecz losowi wzajem zostawimy,
kt�ra przyjdzie jutro nad Bojane?�
Dali wzajem to s�owo przed Bogiem,
�e z nich �aden �onie nic nie powie.
Ale nocka tymczasem nadesz�a;
poszli bracia do swych bia�ych dwor�w,
spo�y� ka�dy po pa�sku wieczerz�,
poszed� ka�dy z �on� do �o�nicy.
Mi�y Bo�e! I c� to za dziwy!
Kr�l Wukaszyn pierwszy zdepta� s�owo
i najpierwszy �onie swej powiedzia�:
�Strze� si�, strze� si�, moja �ono wierna!
Nie id� jutro wcale nad Bojan�,
ani mistrzom nie przynie� obiadu,
bowiem wtedy zgubisz swoj� g�ow�
i wmuruj�-� w podwalin� wie�y�.
I Uglesza tak�e s�owo zdepta�
i te� wiernej �onie swej powiedzia�:
�Nie zmyl�e si�, wierna moja �ono!
Nie id� jutro wcale nad Bojan�,
ani mistrzom nie przyno� obiadu,
bowiem wtedy zgubisz swoj� g�ow�
i wmuruj�-� w podwalin� wie�y�.
M�ody Gojko s�owa za� dotrzyma�
i swej �onie s��wka nie powiedzia�.
Gdy nazajutrz ranek im za�wita�,
wcze�nie wstali trzej Merlawczewicze,
ku grodowi poszli nad Bojan�.
Czas nast�pi�, aby zanie�� obiad;
kolej by�a na pani� kr�low�.
Posz�a tedy do swojej bratowej,
do bratowej, �ony Ugleszynej:
�Ej, pos�uchaj, moja brat�weczko!
Jako�-ci mnie g��wka zabola�a �
daj B�g zdrowie! � ozdrowie� nie mog�;
zanie��e ty obiad budowniczym�.
Odpowiada jej �ona Ugleszy:
�O, bratowo! o, pani kr�lowo!
Jako�-ci mnie r�czka zabola�a �
daj B�g zdrowie! � ozdrowie� nie mog�;
powiedz�e to m�odszej brat�weczce�.
Posz�a tedy do m�odszej bratowej:
�Brat�weczko, m�oda ty Gojkowo!
Jako�-ci mnie g��wka zabola�a �
daj B�g zdrowie! � ozdrowie� nie mog�;
zanie��e ty obiad budowniczym�.
Odpowiada jej m�oda Gojkowa:
�S�uchaj, matko i pani kr�lowo!
Rada by�abym da� pos�uch tobie,
lecz dzieci�tko moje � nie k�pane,
bia�e p��tno moje � nie wyprane�.
M�wi na to jej pani ki�lowa:
�P�jd� � powiada � brat�weczko moja,
zanie�� tylko obiad budowniczym,
ja za� twoje p��tno ci wypior�,
a bratowa dziecko ci wyk�pie�.
C� uczyni� ma m�oda Gojkowa?
Posz�a zanie�� obiad budowniczym.
Gdy nad wod� przysz�a, nad Bojan�,
ujrza�-ci j� Merlawczewicz Gojko.
Junakowi serce si� zcisn�o,
�al zrobi�o mu si� wiernej �ony,
�al zrobi�o si� dziecka w ko�ysce,
gdzie zosta�o, ledwo �e miesi�czne,
i po twarzy �zy mu si� pola�y.
Zobaczy�a m�a wiotka �onka
i ulegle ku niemu podchodzi,
i ulegle do niego przemawia:
�Co si� sta�o, m�j najlepszy panie,
�e po twarzy �zy ci si� pola�y?�
Odpowiada Melawczewicz Gojko:
��le jest, �le jest, wierna moja �ono!
Mia�em-ci ja jab�uszko ze z�ota,
wpad�o-ci mi dzisiaj do Bojany �
od�a�owa� jab�uszka nie mog�.
Nie rozumie wiotka m�oda �onka,
lecz przemawia tak do swego pana:
�Tylko m�dl si� do Boga o zdrowie,
jeszcze lepsze ulejesz jab�uszko�.
Junak tedy bardziej si� zasmuci�
i odwr�ci� g�ow� w drug� stron�,
nie chcia� d�u�ej patrze� na sw� �onk�.
Wtem nadchodz� dwaj Merlawczewicze,
dwaj dru�bowie m�odziutkiej Gojkowej,
i pojmali j� za bia�e r�ce,
i zawiedli, by j� w gr�d wmurowa�.
Rada zowi� te�, budowniczego.
Rade skrzykn�� swoich trzystu mistrz�w,
ale wiotka �mieje si� kobietka,
my�li sobie, �e to tylko �arty.
Pchn�li-ci j� w gr�d, by zamurowa�,
obalili trzystu budowniczych,
obalili drewno i kamienie �
wmurowali Gojkow� do kolan.
Wci�� si� wiotka u�miecha kobietka,
bo wci�� my�li, �e to tylko �arty.
Obalili trzystu budowniczych,
obalili drewno i kamienie �
wmurowali Gojkowa do pasa.
Zaci�y�o drewno i kamienie;
co j� biedn�, czeka � zrozumia�a.
Zasycza�a gniewnie, ni to �mija,
i b�aga�a dru�b�w swoich mi�ych:
�Je�li B�g wam mi�y, nie pozw�lcie
zamurowa� mnie m�od�, nie�ra���.
B�aga, b�aga, lecz to nie pomaga,
bo dru�bowie na ni� i nie patrz�.
Tedy srom sw�j i wstyd odrzuci�a
i tak b�aga� zacznie swego pana:
�Nie pozwalaj�e mnie, dobry panie,
nie pozwalaj w gr�d mnie zamurowa�,
ale po�lij kogo do mej matki.
Matka moja ma przecie� do�� skarb�w;
niech ci bra�ca kupi, albo brank� �
ich wmurujcie w podwaliny wie�y�,
Tak b�aga�a, ale te� bez skutku.
Gdy ujrza�a za� wiotka kobietka,
�e t� pro�b� swoj�, nic nie wsk�ra,
b�aga Rada tak, budowniczego:
�W Bogu bracie, budowniczy Rade!
Zostaw mi cho� otw�r ponad piersi�
i wydob�d� mi pier� moj� bia��,
by gdy przyjdzie m�j male�ki Jowo,
niechaj t�dy mo�e ssa� mi piersi�.
Da� jej Rade ten dow�d przyja�ni:
pozostawi� otw�r nad piersiami
i wydoby� stamt�d pier� jej bia�a.
by gdy przyjdzie jej male�ki Jowo,
m�g� tamt�dy ssa� jej bia�e piersi.
Znowu, smutna, Rada przywo�ywa:
�W Bogu bracie, budowniczy Rade!
Zostaw�e mi otw�r przed oczyma,
bym na bia�y dw�r popatrze� mog�a,
gdy mi b�d� Jowa przynosili
i gdy b�d� zn�w go zabierali�.
I ten Rade da� jej znak przyja�ni:
pozostawi� otw�r przed oczyma,
by na bia�y dw�r popatrze� mog�a,
gdy jej b�d� Jowa przynosili
i gdy b�d� zn�w go zabierali.
Tak j� wtedy w gr�d zamurowali
i przynosz� jej dziecko w ko�ysce.
Ona piersi� karmi�a je tydzie�,
po tygodniu g�os ju� utraci�a,
lecz dla dziecka pokarmu nie traci �
i karmili je tak rok okr�g�y.
Jak si� sta�o, tak i dzi� zosta�o �
i po dzi� dzie� nie zbraknie na mleku,
i dla cudu, i tak�e dla leku,
dla tych kobiet, co nie maj� mleka.

Stary Wujadyn

t�um. Czes�aw Jastrz�biec-Koz�owski

Przeklina�o dziewcz� swoje oczy:
�Czarne oczy, oby�cie o�lep�y!
Wszystko widz�c, wy�cie nie widzia�y,
jak z Lijewna przeszli dzisiaj Turcy
i zb�jnik�w z lasu prowadzili:
Wujadyna z dwoma wraz synami.
A ubranie by�o na nich dziwne:
na tym starym zb�ju Wujadynie
p�aszcz utkany ze szczerego z�ota,
w jakim pasza chodzi� zwyk� na rad�;
na Mili�u, synu Wujadyna,
odzie� by�a jeszcze ozdobniejsza;
Wuli� zasi�, m�ody brat Mili�a,
pi�ropuszem g�ow� przyozdobi�,
z pi�r dwunastu by� pi�ropusz jego,
ka�de pi�ro z�ota funt zawiera.
Gdy przybyli pod Lijewno bia�e,
zobaczyli baszt�, co si� bieli
w tem przekl�tem mie�cie, w tem Lijewnie.
Wtedy m�wi tak Wujadyn stary:
�O, synowie, moi soko�owie!
Czy widzicie baszt�, co si� bieli
w tem przekl�tem mie�cie, w tem Lijewnie?
Tam nas b�d� bili i m�czyli:
r�ce b�d� �ama� nam i nogi,
wy�upywa� oczy nasze czarne.
O, synowie, moi soko�owie!
Niewie�ciego serca wy nie miejcie,
ale miejcie serce bohaterskie �
towarzysza �adnego nie zdrad�cie,
ani zdrad�cie tych wsp�lnik�w naszych,
co�my u nich zim� zimowali,
zimowali, skarby ukrywali.
Ani zdrad�cie karczmareczki m�odej,
co�my u niej kra�ne wino pili,
kra�ne wino pili pokryjomu�.
Do r�wnego gdy Lijewna przyszli,
do wi�zienia Turcy ich wtr�cili:
przesiedzieli w niem trzy bia�e dzionki,
p�ki Turcy rad� odbywali,
jak ich maj� m�czy� i katowa�.
Gdy trzy bia�e dzionki przemin�y,
Wujadyna starego wywiedli,
po�amali r�ce mu i nogi.
Gdy zacz�li oczy wy�upywa�,
tak do� m�wi� Turcy lijewe�scy:
�Gadaj, �otrze, stary Wujadynie!
Wydaj, zb�ju, reszt� swej dru�yny
i wsp�lnik�w, gdzie�cie przychodzili,
przychodzili, zim� zimowali,
zimowali, skarby ukrywali;
wydaj, zb�ju, m�od� karczmareczk�,
co�cie u niej pili wino kra�ne,
kra�ne wino pili pokryjomu!�
Ale m�wi tak Wujadyn stary:
�Nie szalejcie, Turcy lijewe�scy!
Gdym nie zdradzi� za te chy�e nogi,
co przed ko�mi uciec mi dawa�y;
gdym nie zdradzi� za te dzielne r�ce,
co �ama�y dzidy najmocniejsze
i na szable nagie napada�y, �
to� nie zdradz� za fa�szywe oczy,
kt�re oto w b��d mi� wprowadzi�y,
gdym z wysokiej patrza� niemi g�ry,
patrza� z g�ry na go�ciniec r�wny,
k�dy kupcy id� i Turkowie�.

Pocz�tek powstania przeciw odszczepie�com

t�um. Czes�aw Jastrz�biec-Koz�owski

Bo�e mi�y, co za wielkie dziwy!
Gdy si� w ziemi serbskiej zanosi�o,
gdy na przewr�t w niej si� zanosi�o
i panowa� mia�y nowe w�adze, �
wa�niom radzi nie byli zwierzchnicy,
ni zwierzchnicy, ni �ar�oczni Turcy,
lecz biedota ch�opska by�a rada,
kt�ra grzywien p�aci� ju� nie mog�a,
ni tureckich gwa�t�w �cierpie� d�u�ej.
Radzi tak�e byli �wi�ci bo�y,
bo z pod ziemi oto krew trysn�a,
przysz�a pora, �e wojowa� trzeba,
za krzy� �wi�ty hojnie krew przelewa�,
by odkupi� ka�dy grzechy przodk�w.
W g�rze �wi�ci j�li wi�c wojowa�
i na niebie r�ne stawia� znaki,
ponad Serbj�, na pogodnem niebie:
Pierwsze znami� takie postawili:
od Tryfuna a� do �wi�ty Jerzy
ka�dej nocy ksi�yc si� za�miewa�,
by Serbowie brali si� do broni,
lecz Serbowie nie �mi� za bro� chwyci�.
Drugie znami� �wi�ci postawili:
od Jerzego a� do �wi�ty Dymitr
widywano wci�� chor�gwie krwawe
ponad Serbj� na pogodnem niebie,
by Serbowie brali si� do broni,
lecz Serbowie nie �mi� za bro� chwyci�.
Trzecie znami� �wi�ci postawili:
zagrzmia� piorun w dniu �wi�tego Sawy
wpo�r�d zimy, gdy nie bywa grzmot�w;
zab�yska�o w sam dzie� kajdan �wi�tych,
a� do wschodu ziemia si� wzdrygn�a,
by Serbowie brali si� do broni,
lecz Serbowie nie chc� za bro� chwyci�.
Postawili tako� czwarte znami�:
ponad Serbj� na pogodnem niebie
jasne s�o�ce wiosn� si� za�mi�o,
w dzie� wiosenny �wi�tego Tryfuna
po trzy razy s�once si� za�mi�o
i trzy razy wzesz�o zn�w na wschodzie.
Patrz� na to Turcy belgradczanie,
patrz� z miasta siedmiu odszczepie�c�w:
Aganlija i Kuczuk Alija
i dwaj bracia, dw�ch Foczicz�w m�odych,
Memed-aga i z nim wraz Mus-aga,
mu��a Jusuf, wielki odszczepieniec,
derwisz-aga, gromadz�cy �ywno��,
starzec Foczo setk� lat licz�cy.
Wszyscy siedmiu zeszli si� odst�pcy
w Belgrad-mie�cie u Stambulskiej bramy;
narzucili p�aszcze purpurowe
i �zy roni�c patrz� na znamiona:
�Przyjacielu, co za dziwne znaki!
Towarzyszu, dobrze nam nie wr�!�
W tej zgryzocie siedmiu odszczepie�c�w
szklan� rynk� sporz�dzi� kaza�o,
zaczerpn�li ni� z Dunaju wody
i wynie�li na Nieb�jsi�-wie��,
na szczyt wie�y rynk� t� wynie�li,
do rynienki gwiazdy uchwycili,
aby czyta� z tych niebieskich znak�w,
jakie jeszcze losy ich czekaj�.
Nad rynienk� wszyscy si� skupili,
ogl�daj� w niej postacie w�asne.
Gdy ujrzeli w�asne swe postacie,
to naocznie wszyscy zobaczyli,
�e na �adnym z nich nie by�o g�owy.
Gdy to widzi siedmiu odszczepie�c�w,
sw�j stalowy czekan wydobyli
i rozt�ukli szklan� t� rynienk�,
z bia�ej wie�y nad� j� str�cili,
z bia�ej wie�y nad� do Dunaju,
by nikomu s�u�y� ju� nie mog�a.
W tej zgryzocie siedmiu odszczepie�c�w
w zatroskaniu zesz�o i we smutku
z Jakszyczowej tej Nieb�jsi�-wie�y;
do kawiarni wielkiej si� udali
i usiedli w tej kawiarni wielkiej,
w rz�d usiedli jeden tu� przy drugim.
Pierwsze miejsce zaj�� starzec Foczo �
bia�� brod� mia� on a� do pasa.
Zawo�a�o siedmiu odszczepie�c�w:
�Kaznodzieje, hod�owie, przyb�d�cie!
Swoje �wi�te ksi�gi tu przynie�cie
i zobaczcie, co nam ksi�gi m�wi�,
jakie jeszcze losy nas czekaj��.
Kaznodzieje przyszli i hod�owie,
swoje �wi�te ksi�gi tu przynie�li,
patrz� w ksi�gi, �zy obfite roni�,
przemawiaj� tak do odszczepie�c�w:
�Turcy � bracia, wy odst�pc�w siedmiu!
�wi�te ksi�gi tak nam powiadaj�:
Gdy si� takie znaki ukaza�y
ponad Serbj� na pogodnem niebie
temu pi��set lat i troch� wi�cej �
wtedy serbskie cesarstwo run�o,
my�my serbskie cesarstwo zdobyli,
dwom chrze��ja�ikim carom �ci�li g�owy:
Konstantyna �ci�lim w Carogrodzie
ponad Szarcem, ponad wod� ch�odn�,
i �azarza, na Kosowskiem polu;
za �azarza Mi�osz ci�� Murata,
jednak Mi�osz ca�kiem go nie dobi�,
Murat bowiem jeszcze by� przy �yciu,
gdy�my serbskie cesarstwo zdobyli.
Wi�c przywo�a� on wezyr�w wtedy:
�Turcy-bracia, m�drcy, wezyrowie!
Mr�, cesarstwo dla was pozyskawszy,
ale teraz chciejcie mi� wys�ucha�,
by�cie d�ugo mogli tu panowa�!
Wobec ch�op�w srodzy wy nie b�d�cie,
ale b�d�cie wobec nich �askawi,
haracz ma by� pi�tna�cie dynar�w,
haracz ma by� trzydzie�ci dynar�w,
nie �ci�gajcie grzywien, ni podatk�w,
nie wp�dzajcie ch�op�w w wielk� n�dz�,
ani �wi�ty� ich nie naruszajcie,
ani god�cie w honor ich i wiar�:
nie �cigajcie ch�op�w swoj� zemst�!
A �e oto Mi�osz mi� rozp�ata� �
to ju� taki wypad� los wojenny:
wszak cesarstwa zdoby� niepodobna,
na poduszce le��c, tyto� kurz�c.
Ani, bracia, ch�op�w rozp�dzajcie
gdzie� po lasach, by si� was l�kali,
ale strze�cie ch�op�w jako syn�w,
by�cie d�ugo mogli tu panowa�.
A je�eli mnie nie us�uchacie
i zaczniecie ch�opom gwa�t zadawa� �
panowanie swe zaprzepa�cicie�.
Car nasz umar�, my�my za� zostali,
ale cara swego nie s�uchali,
jeno wielkie uczynili gwa�ty,
podeptalim honor ich i wiar�,
rozmaite z�o-�my wyrz�dzili
i �ci�gali z ch�op�w ci�kie grzywny
i przed Bogiem grzechy pope�nili.
Teraz oto przysz�y takie czasy,
teraz oto kto� nam w�adz� wydrze.
A �adnego kr�la si� nie b�jcie:
kr�l na kr�la przecie nie uderzy,
ani mo�e kr�l na cara napa��,
gdy� od Boga tak postanowiono;
lecz biedak�w ch�op�w si� l�kajcie!
Gdy si� ruszy oskard i motyka,
spotka Turków wielki b�l w Medynie,
w Syrji b�d� gorzko �ka� panowie,
bo zasmuc� ich biedacy ch�opi.
Turcy-bracia, siedmiu odszczepie�c�w!
Tak to �wi�te ksi�gi powiadaj�,
�e po�oga zniszczy nasze domy,
wy, odst�pcy, g�owy postradacie,
na ogniskach waszych wzro�nie trawa,
paj�czyn� meczet si� osnuje
i nie b�dzie, ktoby mod�y prawi�;
gdzie s� nasze drogi i go�ci�ce,
co Turkowie niemi przeje�d�ali,
torowali je kopytem ko�skiem �
tam z kolein bujny chwast wyro�nie,
drogi b�d� t�skni� za Turkami,
ale Turk�w nigdzie ju� nie b�dzie.
Tak to �wi�te ksi�gi powiadaj��.
Gdy to s�yszy siedmiu odszczepie�c�w,
osowieli wszyscy odszczepie�cy
i przed sob� wzrok utkwili w ziemi;
�aden spor�w z ksi�g� wie�� nie umie,
ani umie ksi�gom si� sprzeciwi�.
Starzec Foczo brod� sw� podwin��,
siw� brod� sw� z�bami gryzie.
Z ksi�g� spor�w wie�� on te� nie umie,
ale sprawie tej si� wielce dziwi;
nie osowia� Foczicz Memed-aga,
nie osowia�, lecz zawo�a� chwacko:
�Id�cie sobie, hod�e, kaznodzieje!
Odprawiajcie mod�y i modlitwy,
dnia ka�dego m�dlcie si� pi�� razy,
o odst�pc�w � o nas � si� nie troszczcie;
p�ki zdrowie s�u�y nam i rozum,
p�ki mamy t� belgradzk� twierdz�,
potrafimy miastem tem kierowa�
i ch�opami dooko�a miasta.
Je�li kr�le na nas nie napadn�,
jak�e mog� ch�opi nam dokuczy�,
gdy z nas ka�dy, z siedmiu odszczepie�c�w,
pe�en spichlerz skarb�w ma u siebie?
Jakich skarb�w? Li dukaty z�ote
i olbrzymie wory z bogactwami:
my to, bracia, my, odst�pc�w czterech,
Aganlija i Kuczuk Alija
i ja tak�e, oraz mu��a Jusuf,
posiadamy ka�dy mn�stwo skarb�w
nieprzebranych, w dwu spichlerzach swoich.
Gdy we czterech my si� podniesiemy,
gdy na lekkie nogi si� zerwiemy,
otworzymy drzwi spichlerz�w swoich,
rozsypiemy z�oto po ulicach,
za dukaty wojsko zwerbujemy.
My we czterech, wielcy odszczepie�cy,
rozdzielimy wojsko swe na czworo �
cztery hufce niby czterech braci �
i z naszego grodu wyruszymy
przez powiat�w naszych siedemna�cie,
wszystkich serbskich wyr�nie si� zwierzchnik�w
ich zwierzchnik�w, serbskich naczelnik�w,
i so�tys�w wszystkich, co im s�u��,
wszystkich pop�w, serbskich baka�arzy;
tylko drobne dzieci zostawimy,
drobne dzieci siedem lat licz�ce,
by wyro�li z nich prawdziwi ch�opi,
kt�rzy Turkom wiernie s�u�y� b�d�
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Autori | Jezik | Folklor | Istorija | Umetnost | O Poljskoj | Prevodi | Bibliografija
Naslovna | Promena pisma | Novosti | Mapa | Kontakt