|
|
 |
 |
 |
 |
|
|
Projekat Rastko Skadar: Stanovni�tvo slovenskog porijekla u Albaniji Milica Grkovi�Li�na imena u nekim naseljima Severne Albanije i slovensko-albanske veze u svetlu antroponimijeIzvor: "Stanovni�tvo slovenskog porijekla u Albaniji" - Zbornik radova sa me�unarodnog nau�nog skupa odr�anog na Cetinju 21, 22. i 23. juna 1990. godineOdnos Slovena i Albanaca od njihovih prvih pomena na Balkanskom poluostrvu bio je u krugu interesovanja na�ih i svetskih istra�iva�a. O prisustvu i mestu Slovena na teritoriji dana�nje Albanije tokom vekova ima mnogo svedo�anstava. Na prvom mestu to su slovenske pozajmljenice u savremenom albanskom jeziku i dijalektima koje se odnose na razne oblasti �ivota. Niz terminologija oboga�eno je slovenskom leksikom kao �to su: ku�a i poku�stvo, zemljoradnja, vo�e, povr�e, poljsko i �umsko rastinje, sto�arstvo, �ivotinjski svet, p�elarstvo, ribarstvo, zanati, ode�a i obu�a, administracija, slu�bena i profesionalna zanimanja, vreme i druge prirodne pojave. Cela teritorija dana�nje Albanije pro�arana je toponimima slovenskog porekla, �to je pouzdan dokaz da su na tim podru�jima �iveli Sloveni, a najverovatnije da su ve�inu mesta imenovali prilikom naseljavanja jer nisu zatekli stanovni�tvo koje bi im moglo preneti staro ime. Ranije geografske karte svedo�e da je bilo mnogo vi�e toponima slovenskog porekla kao na primer: �iroki Breg, Golo brdo, Ple�evica, Gorica, Berat (od Beograd), Podgorje, Pe�ter, Korito, Kamenin, Kamenica,Zelenin, Lukovo, Bori�, Belica,Bistrica, Dvorani itd. Pored �ivog materijala sa�uvanog u jeziku i mnogobrojnim toponimima postoji i niz drugih izvora koji pokazuju da je u granicama dana�nje Albanije bilo dosta slovenskog stanovni�tva i slovenskih naselja, a i da su o�igledne albansko-slovenske veze. Posvedo�eno je da su �ak i boljari bili slovenskog porekla kao na pr. Nikola Sanati, Duka Dobril, Martino �ernota. Jedan od najpotpunijih srpskih srednjovekovnih izvora, De�anska hrisovulja iz 1330. godine svedo�i da je u dana�njoj severnoj Albaniji bilo dosta slovenskih naseobina. Pored mnogih darova Stefan Uro� III podario je manastiru De�anima deset sela koja su se nalazila u Altinu, oblasti izme�u �upe Reke i reke Valbone. To su sela: Trebopolje, Babjane, Lu�ane, Gorane, �ip�ane, So�ane, Greva, Bunjane, Krastavljane i Buljubi. U tim naseljima upisani su svi mu�karci, poreski obveznici, odnosno oni koji su imali neke obaveze prema manastiru De�anima. U tih deset sela zabele�eno je prema prvom polisu 1438 imena, a po drugom 1266.
Analiza je pokazala da je preko 90% ovog stanovni�tva imalo imena slovenskog porekla, �to bi moglo zna�iti da je 90% stanovni�tva bilo slovenskog porekla. Me�utim, kada se pogleda struktura imena u tim selima, odmah se uo�ava da odnos slovenskih i neslovenskih imena nije u svim naseljima isti. Od deset sela, pokazalo se, da samo jedno po antroponimijskoj slici odudara od ostalih. To je selo Greva u kome je zabele�eno samo 20% imena slovenskog porekla, 65% kalendarskog porekla i 14% imena albanskog ili nekog drugog porekla. U ostalih devet sela procenat slovenskih imena se kre�e od 84% do 97%. Ovako velika razlika u strukturi imena �itelja sela koja su bila u neposrednoj blizini pokazuje da je u njima �ivelo etni�ki razli�ito stanovni�tvo. Dakle, u susedstvu su �iveli Srbi i Albanci i njihove veze na tom prostoru su neosporne. U istom dokumentu zabele�eno je jo� mnogo imena odnosno mnogo stanovnika u razli�itim oblastima tada�njeg prostranog de�anskog vlastelinstva. Sli�nu strukturu imena kao Greva imaju katun Tuzi za koji se izri�ito ka�e da je albanski i selo Ku�evo u blizini Skadarskog jezera. Ostala naselja imaju sli�nu strukturu antroponimije kao srpska altinska sela. Pored naziva sela prilikom upisivanja me�a zabele�eno je niz mikrotoponima koji su na altinskoj me�i bili me�a�i. To su: Tlsto brdo, �rkovo, Slatina, Radogo�ta, Dlaga, Bor, Slepi potok, Ravnije, Hlim'c, Me�ina, Velja glava, Dro�in Nami, Prud, Vratnica, Ribnica itd. Analiza i ovih mikrotoponima pokazuje da je ve�ina nastala od slovenskih korena. Ovo je jo� bolji pokazatelj da su Srbi na ovom prostoru bili starosedeoci, koji su dolaze�i u ove krajeve i nalaze�i tu prazan prostor davali imena svojoj okolini i svojim stani�tima. U granicama dana�nje Albanije nalazilo se i srpsko selo Vrmo�a, tako�e zabele�eno u ovom izvoru. Danas je to albansko selo, a u prvoj polovini �etrnaestog veka u njemu je �ivelo 87% stanovni�tva sa li�nim imenima slovenskog porekla.
Na�alost, ovako podrobnih podataka za teritoriju dana�nje severne Albanije u srpskim srednjovekovnim izvorima nema mnogo pa se ne mo�e rekonstruisati etni�ka slika tog prostora. Tek kasnije u turskim tefterima nalazi se vi�e materijala za pretpostavku o etni�koj karti dana�nje Albanije u srednjem veku. Jasno je da su postojale mnogobrojne veze izme�u Slovena i Albanaca o �emu govore i drugi izvori. Na primer, Rogiero de Pazienza remy Lo Bolzino zabele�io je nepoznatu bugar�ticu o despotu �ur�u i Sibinjanin Janku koju je pevala jedna grupa na do�eku napuljske kraljice Izabele del Balco u junu 1397. godine, u gradi�u Gioia del Colle u ju�noj Italiji. Veoma je va�no za onomastiku �to su imena tih peva�a zabele�ena pa po tome znamo da su pesmu o Sibinjanin Janku i �ur�u Smederevcu pevali ljudi od kojih je ve�ina imala imena slovenskog porekla, �to bi moglo zna�iti da su na�i ljudi tu pesmu u Italiju doneli iz rodnog kraja. Me�u peva�ima bila je i �ena �ije je ime bilo Drita, neosporno albansko ime sa�uvano do dana�njih dana. Dakle, pored Slovena krajem petnaestog veka u Italiji bili su i Albanci. Do sada je u nauci postavljeno pitanje odakle je pesma doneta. Prema jednom mi�ljenju pesma je iz okoline Smedereva, prestonice �ur�a Smederevca. Drugo mi�ljenje je da su pomenutu bugar�ticu pevali hrvatski doseljenici koji su u ju�noj Italiji �iveli zajedno s albanskim naseljenicima. Me�utim, nema sumnje, peva�i najstarije zabele�ene bugar�tice poticali su iz krajeva gde je �ivelo naporedo albansko i slovensko stanovni�tvo. Takvih krajeva je bilo dosta kao na primer oblast Altina, Skadra itd. Prema opisu skadarskog kraja po�etkom petnaestog veka mnoga sela su bila me�ovita. Pad Srbije i turski prodor duboko na Balkan izazvali su pomeranje stanovni�tva u ovim krajevima. U Italiju su se preseljavali Albanci, a i Sloveni. Tako na primer, u oblast Otranto preselilo se �ezdeset Slovena koje je doveo predvodnik Albanac. To pokazuje da je i grupa peva�a pripadala skupini preseljenika u kojoj su iz starog kraja bili Sloveni i Albanci. Dakle, nema sumnje da je bugar�tica o �ur�u Smederevcu i Sibinjanin Janku pevana u ju�noj Italiji �etrdesetak godina posle pada Smedereva i srpske dr�ave doneta iz jekavskih balkanskih krajeva gde su u blizini, ili zajedno �iveli Sloveni i Albanci, a to je najverovatnije dana�nja Crna Gora ili severna Albanija. Izneti podaci daju dovoljno osnova za zaklju�ak da su Sloveni tokom srednjeg veka �iveli na teritoriji dana�nje Albanije i da su izme�u Albanaca i Slovena vekovima postojale sna�ne veze koje su se ogledale u svim oblastima �ivota. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
